Home › Kennisbank › Ergonomie en veiligheid

Ergonomie en veiligheid

Een rolmaat lijkt onschuldig, maar het blad is een dunne stalen strip met vlijmscherpe randen die met flinke kracht terugschiet. De meeste verwondingen bij meetwerk zijn snijwonden aan vingers en onderarm — en ze zijn bijna allemaal te voorkomen met dezelfde handgreep. Daarnaast bepaalt de vorm van de behuizing hoeveel je hand het na een dag meten nog te verduren heeft.

Het terugschietende blad

Een opgerold blad staat onder veerspanning. Laat je het los vanaf acht meter, dan raast het met hoge snelheid terug en zwiept de laatste meter ongecontroleerd rond. De scherpe langsranden kunnen dan door de huid van je hand snijden, en het metalen eindhaakje kan tegen je gezicht of tegen dat van iemand anders slaan.

De regel is simpel: laat het blad nooit vrij lopen. Houd de duim op de rem of de vergrendeling en laat het blad remmend teruglopen. Geef vooral geen ruk aan het blad vanuit de verte in de hoop dat het haakje losschiet — dat is precies de beweging waarbij het blad rondzwiept. Loop in plaats daarvan terug naar de behuizing. Het scheelt ook slijtage aan de coating, want de dreun waarmee het haakje tegen de kast slaat is de belangrijkste oorzaak van gebroken bladen.

Grip en vorm van de behuizing

Een goede behuizing vult je handpalm zonder dat je hoeft te knijpen. Let op vier dingen als je hem in de winkel of thuis uitprobeert:

• Zachte TPE- of rubberdelen op de zijkanten, zodat je niet hoeft te klemmen om grip te houden.
• Een duimknop die je bereikt zonder je greep te verplaatsen — je bedient hem honderden keren per dag.
• Afgeronde hoeken en geen scherpe kastnaad in je handpalm.
• Gewicht dat past bij het gebruik: een 32 mm-blad van 8 m is fors, en dat voel je in je pols.

Wie de hele dag meet, merkt vooral het verschil in duimbelasting. Bij modellen met automatische vergrendeling houd je de knop juist ingedrukt tijdens het uittrekken, wat andere spieren belast dan een klassieke duimrem. Modellen die op ergonomie zijn ontworpen — met een taille in de kast, een zachte omkasting of een lichtere veer — staan bij ergonomische rolmaten.

Riemclip en ophangoog

De clip aan de zijkant is meer dan een gemak. Een rolmaat die aan je riem hangt, ligt niet op een ladder of steiger waar hij vanaf kan vallen. Een rolmaat van een paar honderd gram die van vier meter hoogte valt, is op de bouw een echt risico. Kies daarom een clip die stevig genoeg is om over broekstof én een gereedschapsriem te klemmen, en controleer af en toe of de schroef nog vast zit.

Het ophangoog of het gaatje in de behuizing dient voor een koord. Werk je op hoogte, gebruik dan een tool lanyard: een elastisch koord tussen rolmaat en riem, zodat een misgreep geen valgevaar wordt. Op veel bouwplaatsen is vastzetten van handgereedschap boven een bepaalde werkhoogte verplicht. Verdere praktijkregels staan in rolmaat veilig gebruiken.

Meten met handschoenen aan

Handschoenen beschermen tegen precies de snijwonden hierboven, maar ze kosten gevoel. Twee dingen helpen. Ten eerste een behuizing die groot genoeg is voor een gehandschoende hand — kleine zakmodellen worden dan onhandelbaar. Ten tweede een grote, duidelijk uitstekende duimknop; een vlakke schuifknop vind je met een dikke werkhandschoen simpelweg niet terug. Snijbestendige handschoenen met een dunne coating op de vingertoppen zijn de beste combinatie van bescherming en gevoel.

Links- of rechtshandig aflezen

Vrijwel elke rolmaat heeft de schaalverdeling zo gedrukt dat je hem leest met de behuizing in je rechterhand en het blad naar links. Als linkshandige houd je de kast dan links en kijk je tegen ondersteboven staande cijfers aan, of je draait je pols in een onnatuurlijke hoek. Op korte maten is dat te doen, bij precies aftekenen leidt het tot afleesfouten.

Er zijn drie oplossingen. Een dubbelzijdige rolmaat heeft de schaal ook op de onderkant van het blad, zodat je altijd een rechtop staande verdeling hebt. Sommige merken leveren bladen met de opdruk in beide richtingen. En een deel van de professionele modellen heeft een symmetrische kast met de knop in het midden. Het overzicht staat op beste rolmaat voor linkshandigen.

Op hoogte en rond machines

Op een ladder meet je met één hand; kies dan een model dat je met dezelfde hand kunt vergrendelen, of gebruik er een met automatische vergrendeling. Meet nooit langs of over een draaiende machine: een blad dat in een zaagblad of een aandrijving komt, trekt je hand mee. Zet de machine uit, ook voor een meting van twee seconden. In een meterkast of rond installaties geldt hetzelfde principe als bij ander gereedschap: gebruik een niet-geleidend fiberglas meetlint in plaats van staal.

Zoek je een rolmaat die op deze punten goed scoort, let dan op een rubberen omkasting, een bereikbare rem en een stevige clip; die combinatie vind je in het aanbod op Amazon.nl. Meer achtergrondartikelen staan in de kennisbank.